Како да го направите најубавото јајце е тајна која секоја домаќинка љубоморно ја чува. Некои од нив ќе бидат ставени во корпи кои ги чуваат зајаци, а овие животни може да се појават и на некоја од велигденските трпези. Знаете ли зошто и од кога ги имаме овие обичаи?!
Не само децата се радуваат со велигденски јајца, разнобојни и шарени. Секој сака да биде „најјак“ во недела, да ги скрши сите „противници“ и да излезе од борбата како победник.
А оној кому му е скршено јајцето, нема да се лути затоа што Велигден е – најголемиот христијански празник! Зошто се бојадисуваат велигденските јајца?
Традицијата на бојадисување јајца е многу стара и датира од претхристијанскиот период, па уште пред Христа и неговите страдања. Имено, јајцата отсекогаш биле симбол на раѓање и победа над смртта – кога ќе се скрши лушпата, од јајцето излегува нов живот.
Во контекст на Велигден, боењето на јајцата за прв пат се споменува во 12 век, а кај нас во 16 век. За овој обичај има многу народни приказни. Еден од нив зборува за стражарите кои го чувале Христовиот гроб и таму јаделе печено пилешко.
Еден од нив постојано се плашел да не оживее Христос, поради што останатите постојано го исмевале. Во еден момент му рекле дека тоа ќе се случи кога печеното пиле што го изеле ќе се оттргне и ќе снесе црвено јајце. Во тој момент тоа и се случило, и Христос се вознесол и полетал на небото.
Според друга приказна, сликањето јајца е поврзано со легендата за Марија Магдалена. Таа дошла во Рим да го проповеда Христовото Евангелие и стигнала до царот Тибериј, на кого му донела на подарок кошница со јајца.
Царот не верувал во Христовото воскресение и рекол дека тоа би било кога белите јајца во корпата ја сменат бојата. Марија Магдалена рекла: „Христос воскресна“, и сите јајца во корпата станале црвени.
Сепак, постојат легенди кои го поврзуваат чинот на бојадисување јајца со настаните пред Христовото воскресение. Една стара приказна вели дека под крстот на Голгота, на кој бил распнат Христос, имало гулабско гнездо.
Крвта ги попрскала јајцата во гнездото и ги обоила во црвена боја, а оттогаш христијаните со бојадисување црвени јајца го одбележуваат денот на Христовото страдање.
Во некои делови на Шумадија, старите луѓе ја раскажуваат приказната за жените кои го спасиле животот на Исус со бојадисување јајца од војниците кои го бркале. Го виделе Христос како бега, па за да им го одвлечат вниманието на гонителите, брзо бојадисале и ишарале јајца.
Војниците запреле запрепастени бидејќи никогаш порано не виделе таков обичај, а Исус побегнал. Господ тогаш ги благословил, па од тој ден јајцата се фарбаат.
Во секој случај, симболиката на сите приказни е иста – на Велики петок се бојадисуваат јајца во спомен на пролеаната невина крв и воскресението Христово.
Зошто велигденско зајаче, а не велигденско пиле?
Иако би било многу пологично велигденска кокошка да „оди“ со велигденски јајца, зајакот „носи“ јајца на овој празник.
Иако ова животно нема никаква врска со црквата, па дури и со воскреснатиот Исус, во последните децении стана најпрепознатливиот симбол на Велигден, дури и на нашите простори. Од каде потекнува зајакот во целата приказна?
Зајакот можеби го нема во Библијата, но затоа паганските верувања се полни со приказни за него. Оригиналното „велигденско зајаче“ е симбол на плодноста и повторното раѓање.
Неговото спојување со јајца и Велигден веројатно се случило на почетокот на 16 век во Германија, каде што има записи за тоа колку децата со нетрпение го чекале доаѓањето на „Оштер Хоус“ – зајак што положува обоени јајца во гнездата на Велигденското утро.
Овој обичај бил донесен во Америка од германски имигранти на почетокот на 19 век, а глобализацијата, масовната култура и забавната индустрија го направија останатото во последните децении – Oschter Haws, Easter Bunny или Велигденски Зајак, стана најголемиот комерцијален симбол на Велигден.
