Свети Сава се смета за најголем српски светец, а се празнува на 27 јануари.
Култот на Свети Сава, кој се развил меѓу народот по пренесувањето на неговите мошти од Бугарија во Милешевскиот манастир, бил толку силен што довел до тоа турските освојувачи да почнат да се прекрстуваат над неговите мошти. Од таа причина моштите на Свети Сава беа запалени во Врачар.
Меѓутоа, длабоко вкоренетиот лик на овој светител не избледел кај народот. Многу верувања и традиции биле поврзани со него. Тој не само што, како што вели Чајкановиќ, е најнароден светец, туку и многу повеќе од тоа.
Имено, во неговиот лик биле вградени карактеристиките на многу други светци. Она што е уште поинтересно е што Свети Сава не беше претставен само како светец со добра природа, туку како голем добротвор.
На луѓето им дал многу знаења и вештини, многу материјални и духовни добра. Во легендите е претставен како некој што ги учи луѓето да ораат и копаат, тој е носител на оган, на жените им ги откривал тајните на готвењето, ги учел да ткаат, воведувал нови занаети и ги усовршувал постоечките…
Според некои легенди , Свети Сава се уште се верува дека е жив и живее меѓу народот. Во друштво на Бога или на некој друг светец, тој патува од едниот до другиот крај на земјата и им дели правда на луѓето.
Често се замислува како старец со сива брада преправен во просјак, кој ги искушува своите соседи барајќи од нив гостопримство или некоја друга услуга. Во зависност од нивните постапки, тој ги благословува или проколнува.
Меѓутоа, правдата на Свети Сава не е секогаш она што се очекува од христијанскиот светител. Темните страни на различните хтонски пагански божества понекогаш се натоварени во него. Се случува да не казнува криминалци, туку да ги наградува, а скромните луѓе да ги казнува.
Легендата за проклетството
Во една од легендите свети Сава го проколнал целото село (ги проколнал селаните да немаат свој дом, туку да талкаат по туѓи куќи молејќи за леб) само затоа што еден човек од тоа село не сакал да му даде леб.
Тоа покажува дека односот кон Свети Сава бил поделен меѓу луѓето, што било случај со суштествата кои имаат голема моќ. Од него се очекуваше помош и заштита, но се плашеа и од неговите каприциозни постапки.
Волци
Се верува дека свети Сава е и водач на волците. Селаните го нарекувале волчји овчар, а волците негови песови. Постои легенда во која се вели дека светецот на својот празник, оди во планина, ги собира сите волци и одредува кому и колку говеда ќе заколе.
Се почитува мислењето дека тој е господар на волците и дека тој одредува кои волци смеат да напаѓаат во зима. Во Херцеговина пак велат дека Свети Сава некогаш бил овчар, па еднаш неговото куче нежно каснало овца скитница.
Сава се налутил и го проколнал кучето да не јаде ништо освен тоа што го украло. Така тоа куче избегало во планината и станало волк. Во некои краеви се верува дека сите волци се кучиња на Свети Сава.
Се верува дека таму каде што ќе допре камен со стап, се појавува извор со лековита вода, за што сведочат бројни имиња на лековити извори со неговото име, како оној кај манастирот Савинац во областа Таково или Савинац кај Ужичке Пожеге.
Обичаи поврзани со 27 јануари
Сакајќи да го смират Свети Сава, многумина не работеле на денот на неговиот празник. Посебно се внимавало да не се прави нешто што може да ги повика волците. За заштита на стоката биле вршени различни култни дејствија.
Народното верување вели дека ако на денот на Свети Сава удри гром во земјата, ќе се случат важни и клучни настани или сигурно ќе се случи нешто лошо, бидејќи громовите се исклучително ретки во зима. Громот на Свети Сава се споменува и во народната песна „Почеток на бунтот на здивот“.
Исто така, постои верување дека сончевиот ден на Свети Сава носи благосостојба и среќна и плодна година. Во некои краеви мајките кои имаат деца на училишна возраст на овој ден подготвуваат пченица да ги прати среќа цела година.
На денот на Свети Сава не се работи напорна работа. Во некои делови ништо не се работи. Некаде се пости цела недела пред Свети Сава.
Постои популарно верување дека на Свети Сава не треба да се носи ништо црвено. Ова верување потекнува од античките времиња, кога селаните се плашеле дека волците ќе им го изедат добитокот.
Свети Сава важеше за овчар и заштитник на добитокот, па на Савинден, како и обично, добитокот се пуштал на пасење. Меѓутоа, црвеното не се носело бидејќи се верувало дека бојата на крвта ги привлекува волците.
