Третата недела од Великиот пост се нарекува Крстопоклона недела
Третата недела од Светите Четириесет е посветена на празнувањето и прославувањето на Светиот и животворен Крст Господов. Во една литургиска песна ја пееме Крстот е чувар на вселената, светиот крст е потпора на верниците, слава на Ангелите и раните (болките) на демоните.
За време на посниот пат во пост и подвиг, потребна ни е поддршка и утеха за да не се онесвестиме. Таа поткрепа, утеха и сила во средината на Светите Четириесет ни ја дава силата на Светиот и Животворен Крст Господов.
Во првата недела од Светите Четириесет ја прославивме победата на православието над иконоборството и другите ереси кои го потресоа бродот на Црквата Христова.
Во втората недела го прославивме свети Григориј Палама, великиот меѓу светителите и големиот меѓу победниците на православието, кој се бореше во своето богословие и се бореше за богословието на православниот мистичен подвиг.
И сега, среде Великиот пост, во третата недела го празнуваме Светиот и Животворен Крст Господов, христијанскиот знак на победата и Воскресението. Во Евангелието Господ нè повикува: Кој сака да оди по Мене, нека се откаже од себе, нека го земе својот крст и нека оди по Мене.
Животниот крст на секој христијанин започнува од самото негово раѓање со вода и Дух, започнува со Светата Тајна на Крстувањето и нè придружува во текот на нашиот живот.
Животот на крстоносните војни е нашата света реалност која трае цел живот преку нашето учество во литургискиот живот на Црквата. Светите Четириесет е најсоодветното време да се одговори на искусен начин на Христовиот повик за носење на Крстот.
Во светото и возвишено време на Великиот пост, се одрекуваме од себе затоа што преку постот и молитвата потиснуваме од нашето битие сè грешно и гнило, а со добродетелен и светотаински живот се исполнуваме со Бога.
Христијанинот без крст е како војник без оружје, како цвет без мирис, како лозје без плод и како господар без алат. Нашиот Господ Исус Христос, кој самиот го носеше својот Крст во текот на целиот свој земен живот, ни го препорача како знак на припадност на Нему, како симбол на нашиот живот, како знак на нашата заедница со Него.
Врвот на нашиот духовен подвиг и носењето на живиот Крст е поистоветувањето со големите зборови на апостол Павле: Јас веќе не живеам, туку Христос живее во мене.
Знаејќи ја добро нашата грешна и слаба природа, светиот крст ни се дава денес како поткрепа и зајакнување да го издржиме вториот дел од постот, да не се онесвестиме и паднеме, туку да се зајакнеме со силата на светиот Крст Господов да издржиме до крајот на нашето патување до крајната цел.
Како расцутено дрво што му дава сенка, свежина и одмор на уморниот патник, така и Христовиот Крст во подвигот на постот на верните им дава свежина и поттик. Крстот Христов се споредува со дрвото што ги засладувало горчливите води на Мера, со дрвото на животот што било засадено среде Рајот.
Радосната вест за Крстот и поклонувањето на него нè потсетува на празникот Воскресение Христово, кон кој брзаме. Црковната историја ни кажува дека третата недела од Светите Четириесет не била секогаш посветена на Светиот и Животворен Крст Господов.
Имено, во Ерусалимскиот канон од VII век, оваа недела не се споменува Крстот Господов. Веќе типично за Големата Константинополска црква од 9-10 век укажувала дека во третата недела се празнува и се прославува чесниот Крст Господов за зајакнување на верниците.
Радувај се, Животворен Крсту, непобедлива победа на благочестивите, рајски порти, тврдина на верните, чувар на Црквата. Со тебе се уништуваат загинатите, уништено е царството на смртта, а ние се воздигнавме од земјата на небото, оружје непобедливо, противници на демоните, слава на мачениците, вистински украси на преподобните, пристаниште на спасението, дарувај му на светот голема милост.
Во ова неделно утро, светиот крст се носи во средината на храмот, каде што останува до петок. По пеењето на големата химна, а презвитерот за време на пеењето на големата химна, е облечен во целосно облечената када на Чесниот Крст, која беше поставена на Светата трпеза.
За време на пеењето на „Свети Боже“, презвитерот си става воздух, го држи светиот крст на диск над главата, го вади низ северните двери и застанува пред царските двери. Оттаму, знакот на Крстот објавува „Мудро, да застанеме исправени!“, по што пејачите трипати го пеат тропарот на празникот.
Потоа презвитерот го отстранува воздухот од себе, го поставува на подготвен постамент (налоњ) сместен во средината на храмот, го поставува светиот крст над воздухот и го запалува, а потоа трипати го пее „На Крстот Твој се поклонуваме Господи и Твоето свето Воскресение го пееме и го славиме “. За време на бакнувањето се пеат самогласки.
Да се поклониме денес на извадениот свет Крст Христов, и вистински да се радуваме целивајќи го во љубов. На него доброволно распнатиот Господ да го замолиме, да не удостои и нас без осуда да се поклониме на светиот крст Твој и да го дочекаме Твоето славно Воскресение!
Познатиот литургиски протоереј Александар Шмеман зборува за изнесувањето на светиот крст во Крстопоклоната недела: „Знаеме дека Великиот пост е подготовка за Страсната седмица, за деновите кога Црквата се сеќава на страдањето, распнувањето и крштевањето на Исус Христос.
Целта на изнесувањето на крстот во Крстопоклоната недела е да нè потсети на крајната цел на нашиот интензивен и продлабочен христијански живот што го живееме во тие посни денови.
Во таа насока, соодветно е уште еднаш да се потсетиме на местото што го зазема Крстот – како главен и возвишен симбол на христијанството – во христијанската вера. Овој симбол има две тесно поврзани значења.
Од една страна, тоа е Крстот Христов како одлучувачки настан кој го завршува земниот живот и службата на Господ Исус Христос. Тоа е приказна за чудна и страшна човечка омраза кон Оној Кој целото Свое учење го насочил кон заповедта на љубовта, кој целата своја проповед ја насочил кон повикот за самоодрекување и саможртва во името на таа љубов.
Пилат – римскиот управител на Јудеја – на кого го довеле уапсениот, тепан и плукнал по Христа, вели: „Овој човек не направи ништо лошо“. Сепак, ова само ја натера толпата да извика уште погласно:
Распни Го, распни Го!„По Крстот, Христов, доаѓа нашиот крст, мојот крст за кој зборуваше Христос: „Кој сака да оди по мене…нека го земе својот крст…
Тоа значи дека пред истиот избор со кој се соочиле сите таа ноќ – Пилат, римските војници, еврејските водачи, толпата и секој човек во таа толпа – секој од нас секогаш и секој ден од својот живот стои. Однадвор, тоа може да изгледа неважно и споредно.
Сепак, не постои прв или втор степен за совест. Има само вистини и невистини, добро и зло. Но, земањето и носењето на вашиот крст секој ден не значи само поднесување на тешкотиите и товарите на животот.
Ова првенствено значи постојано живеење во согласност со својата совест, живеење во светлината на судот на совеста, нè учи отец Александар Шмеман во своето дело Тајната на празниците.
Денот е свечен, со Христовото воскресение свети зората на животот, смртта нејасно се прикажува, Адам се воздигнува и радосно се радува, па да воскликнеме со песна славејќи ја победата.
Нека е соединет светиот крст, соединето небо и земја, пред сè, Христос е физички прикован на него, духовно да го целиваме. Дојдете, да пееме нова песна славејќи го уништувањето на пеколот, Христос воскресна од гробот и на сите им даде спасение уништувајќи ја смртта.
Одете верно, не црпете вода од вистинскиот извор, туку од изворот на Крстот Христов, со кој се гордееме. Добиваме просветлување со обожавање на него. Го воскресна Христа со уништување на смртта, како голем Цар од скривалиштето на пеколот, нè повика на радост на небесното царство во земјата на бесмртноста.
